Asansör Fren Tipleri

ELİSHA OTİS

1854 yılında, Elisha Otis yeni icadını tanıtmak amacıyla New York Dünya Fuarına gitti. Bir platform asansörün üstünde kalabalığın epey yukarısında durarak taşıyıcı halatının kesilmesi emrini verdi. Kalabalıktan çığlıklar yükseldi. Emniyet freni tutundu. Ve o anda, bir adam, neyin mümkün olduğu konusunda tüm dünyanın perspektifini değiştirdi ve çıtayı bir hayli yükseltti.

160 yıllık asansör sistemlerine önemli gelişmeler yaşandı ve bir çok tip fren sistemleri geliştirildi. Ben bu yazımda Türkiye’ de en çok kullanılan fren tiplerini kaleme almak istedim.

Asansörler ister yük, ister insan taşısınlar, çalışma güvenliği açısından özellikle dikkat gösterilmesi gereken teknik sistemlerdir. Dünyada nüfusun çoğalması, şehirleşme oranının yükselmesi, çok katlı yapıların da artmasına neden olmuştur. Çok katlı konutlar veya iş merkezlerinde asansörün kullanılmadığı bir yaşam düşünülemez. Yakın zamana kadar ülkemizde hızı 0,63 m/s olan asansörler kullanılırken, artık beş – altı katlı konutlarda bile 1 m/s’nin ötesinde hıza sahip asansörler kullanılmaya başlanmıştır. Kat sayıları üç rakamlı sayılarla ifade edilen gökdelenlerde ise hızı 12 m/s’yi bulan asansörler tasarlanıp, kullanılmaya başlanmıştır.


1- Kazık/Ani Fren (Kamalı Sıkıştırmalı)

Bu tip fren sistemleri genellikle mevcut asansörlerde kullanılmaktadır. Tek yönde yani aşağı yönde raylarda kilitleme gerçekleştirerek frenleme yapar. Testere dişlisine benzer yapıda olan frenler belli hız aralıklarında kullanılabilir.

Mevcut Asansör : 15/8/2004 tarihinden önce monte edilen ve halen kullanılmakta olan asansörü ifade eder.

Yeni Asansör : 15/8/2004 tarihinden sonra monte edilen ve halen kullanılmakta olan asansörü ifade eder.

Kabinlerde kazık/ani frenlemeli (kamalı sıkıştırmalı) güvenlik tertibatı 0.63 m/s’ yi aşmayan beyan hızlarında kullanılmalıdır. Mevcut asansörlerde ise 0.86 m/s aşmayan hızlarında kullanılmalıdır.


2-Ani Frenlemeli Tampon Etkili (Makaralı Sıkıştırmalı)

Ani frenlemeli tampon etkili güvenlik tertibatları daha çok 2000 yılından günümüze kadar olan süreçte standartlarında gereği olarak çokça kullanılmaktadır. Bu tip fren sistemlerinde amaç kazık fren deki ani frenden doğan sert tepki kuvvetinin azalması ve çift yönde güvenlik tertibatının çalışabilmesidir.

Ani frenlemeli tampon etkili güvenlik tertibatı piyasada makaralı sıkıştırmalı olarak ta bilinir. Bu tip frenler 1 m/s beyan hızını aşmayan kabinlerde kullanılmaktadır.


3-Kayma Fren

Asansör beyan hızının 1 m/s‘ yi aşması durumunda kaymalı güvenlik tertibatı kullanılmalıdır.

Genel olarak hareketli bir cismi kinetik enerjisini sönümleyerek, belirli bir zaman dilimi içerisinde durdurmanın en basit yolu sürtünme yoluyla kinetik enerjinin ısıya çevrilmesi ve bu arada bir miktar da elastik-plastik deformasyonda mümkün olur.

Yüksek hızlı asansörlerde kayma fren kullanılması asansörü kullanan kişilerin güvenliği ve konfor arzusundan kaynaklanır. Ani frenleme, çok yüksek frenleme ivmesi oluşturur ki yüksek negatif ivme başta çocuklar, yaşlılar, hastalar ve hamile kadınlar için büyük risktir. Bu nedenle standartlar frenleme ivmesinin yer çekimi ivmesinin 0.2 ile 1 katı arasında olmasını şart koşmuştur.

Kayma fren tertibatı kullanılan asansörlerde frenleme esnasında ray üzerinde 5-25 cm arasında bir kayma mesafesi ile frenleme gerçekleşir. Bu şekilde ani frenlemenin yaratacağı negatif ivme ve tepki kuvveti önemli ölçüde azaltılmış olur.

2 thoughts on “Asansör Fren Tipleri

    1. Fren bloğunun 1m/s olması onun ya kayma fren ya da tampon etkili fren olduğunu gösterir. Dolayısıyla makine ve regülatör 0.80 olması bir problem teşkil etmez. Ray ağzı fren bloguna uygunlugu kontrol edilmelidir. Onun dışında fren blogu kullanılabilir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir